Xu hướng toàn cầu hóa trong văn học: Trường hợp giao lưu văn học Việt - Hàn

Giao lưu văn học - Một biểu hiện của toàn cầu hóa văn hóa

Giao lưu văn học không chỉ là hành vi tiếp nhận hoặc quảng bá một chiều, mà còn là sự đối thoại giữa các nền văn hóa thông qua tác phẩm. Nó phản ánh nhu cầu đồng thời của việc tiếp cận giá trị từ “tha nhân” và khẳng định bản sắc riêng. Đây cũng chính là tinh thần cốt lõi của toàn cầu hóa - một quá trình liên kết, trao đổi ngày càng sâu rộng giữa các quốc gia, khu vực và nền văn hóa.

Trong hành trình toàn cầu hóa văn học, dịch thuật đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Xu hướng này thể hiện rõ qua sự gia tăng các hoạt động xuất khẩu văn hóa phẩm, đặc biệt là văn học, trong đó nổi bật là trường hợp giao lưu văn học Việt - Hàn.

Quan hệ văn hóa Việt - Hàn: Từ lịch sử đến hiện đại

Việt Nam và Hàn Quốc tuy cách xa về địa lý nhưng có nhiều điểm tương đồng về địa - văn hóa và lịch sử. Quan hệ văn hóa hai nước đã khởi sắc rõ rệt từ sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao (1992), đặc biệt là sau khi nâng cấp thành “Đối tác hợp tác chiến lược” (2009).

Kể từ đó, hoạt động dịch thuật và giới thiệu văn học Hàn Quốc tại Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ. Theo thống kê đến tháng 11/2016, gần 130 đầu sách văn học Hàn đã được xuất bản tại Việt Nam. Các đơn vị xuất bản như Nhã Nam và NXB Trẻ đóng vai trò tiên phong trong việc cập nhật văn học Hàn đương đại.

Một ví dụ tiêu biểu là Trung tâm Ngôn ngữ tiếng Hàn tại TP.HCM từng phát hành miễn phí tuyển tập “Những bài thơ hay của văn học hiện đại Hàn Quốc” - tập hợp 60 bài thơ được chuyển ngữ sáng rõ, dễ tiếp cận với bạn đọc Việt.

So sánh: Văn học Hàn tại Việt và văn học Việt tại Hàn

Mặc dù văn học Hàn Quốc đang dần chiếm vị trí trong đời sống tinh thần người Việt, nhưng mức độ phổ biến của nó vẫn còn khiêm tốn nếu so với các loại hình văn hóa khác như K-drama, K-pop, thời trang hay ẩm thực.

Ngược lại, việc tiếp nhận văn học Việt tại Hàn Quốc vẫn còn hạn chế. Số lượng tác phẩm Việt được dịch sang tiếng Hàn chỉ đếm trên đầu ngón tay.

GS.TS. Kim Ki-tae từng thẳng thắn nhận xét (2008): “Số lượng học giả nghiên cứu về văn học Việt Nam ở Hàn Quốc rất ít. Văn học hiện đại thì càng ít.” Dù đã có chuyển biến trong thập kỷ qua, nhưng mức độ tiếp nhận văn học Việt vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Các hoạt động thúc đẩy giao lưu văn học Việt - Hàn

Giao lưu văn học không chỉ nằm ở xuất bản, mà còn bao gồm các hoạt động nghiên cứu, hội thảo và trao đổi học thuật:

• Trường ĐH KHXH&NV - ĐHQG Hà Nội: Tổ chức nhiều hội thảo như “Dịch thuật văn học Hàn Quốc tại Việt Nam” (2014), “Văn học Hàn Quốc tại Việt Nam” (2015).
• Viện Dịch thuật Văn học Hàn Quốc: Hợp tác tổ chức các chương trình giao lưu như “Gặp gỡ văn chương Việt - Hàn” (2014-2016) với sự tham gia của các tác giả như Nguyễn Ngọc Tư, Kim Young-ha, Hồ Anh Thái, Hwang Sun-mi…
• Đề án Phát triển tài nguyên giảng dạy văn học Hàn (AKS-2012-BBZ-211): Đã tổ chức nhiều hội thảo cấp quốc tế tại Việt Nam.
• Các đơn vị khác như: Hội Nghiên cứu Hàn Quốc Việt Nam (KRAV), Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á, các trường đại học có giảng dạy Hàn Quốc học.

Những hoạt động này không chỉ giúp thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau mà còn đặt nền móng cho sự phát triển lâu dài của giao lưu văn học giữa hai nước.

Vai trò của dịch giả và chính sách hỗ trợ

Một điểm đáng lưu ý là trong khi các dịch giả Việt được vinh danh nhờ chuyển ngữ thành công tác phẩm Hàn Quốc, thì chiều ngược lại vẫn còn thiếu động lực hỗ trợ. Việc khuyến khích dịch thuật văn học Việt sang tiếng Hàn chưa được chú trọng tương xứng.

Nếu các tổ chức như Viện Dịch thuật Văn học Hàn Quốc tiếp tục mở rộng đối tác và chương trình trao đổi, sẽ giúp cân bằng dòng chảy văn học hai chiều, mở ra cơ hội cho tác phẩm Việt bước ra thế giới.

Kết luận: Văn học - Cầu nối văn hóa thời đại toàn cầu

Giao lưu văn học Việt - Hàn là một ví dụ điển hình cho thấy văn học không chỉ là nghệ thuật ngôn từ, mà còn là cầu nối giữa các dân tộc trong kỷ nguyên toàn cầu hóa. Từ xuất bản đến học thuật, từ thơ ca đến tiểu thuyết, sự kết nối đang ngày càng rõ nét.

HTGroup-Kcenter tin rằng, để giao lưu văn học tiếp tục phát triển, cần có sự hợp tác chiến lược giữa các tổ chức xuất bản, viện nghiên cứu, trường đại học và chính sách hỗ trợ dịch thuật cụ thể hơn từ cả hai phía.